ايگناتى يوليانوويچ كراچكوفسكى ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )

403

تاريخ نوشته هاى جغرافيايى در جهان اسلام ( فارسى )

فصل دارد ، 93 سخن از بناى مسجد الاقصى آغاز مىشود و در ضمن كلام شواهد دينى در فضيلت زيارت مسجد و نماز در آن و مزيّت آغاز سفر حجّ از بيت المقدّس و اهميت زكات دادن در آنجا آمده است . بعضى از فصول دربارهء مسجد و ديگر مكانهاى مقدّس شهر توضيحات خاصّ دارد . فصل آخر از فضيلت شهر خليل ( حبرون ) سخن مىكند كه بعدا مورد توجّه بيشترى قرار مىگيرد . بىگفت و گو از ابتكار بىبهره است و مؤلّف همه جا بر ابن عساكر و ابو المعالى تكيه داشته است . 94 خود او نيز اين مطالب را مكتوم نمىدارد و در مقدّمه مىگويد كه بيشتر از همه بر مؤلّف اوّل و كمتر از او بر مؤلّف دوّم تكيه دارد ، 95 ولى بعدا كتاب منبع عده‌اى از مؤلّفان شده كه از آن جمله سبكى را نام مىبريم . 96 از همهء جغرافى شناسانى كه از نيمهء قرن چهاردهم تا پايان قرن پانزدهم در مسئلهء فلسطين خبره بودند ، سه نفر ، يعنى مقدّسى و سيوطى و مجير الدّين عليمى ، جلب نظر مىكنند و مدينكوف ، خاور شناس روسى ، در تأليف بزرگ خود كه متعلق به پايان قرن نوزدهم و آغاز قرن بيستم است به همين سه نفر توجّه خاصّ داشته است . مؤيّد صحّت نظر مدنيكوف در اين انتخاب آنكه يكى از بهترين خبرگان جغرافياى فلسطين ، يعنى هارتمان ، خاورشناس آلمانى ، 97 نيز جدا از وى به همين نتيجه رسيده و ما نيز نظر ايشان را تأييد مىكنيم . ولى بجز اين سه نفر ، مؤلّفان درجهء دومى نيز هستند كه در گفت و گويى از اين گونه ، كه مىبايد همه چيز را گفت ، نديده گرفتنشان ميسّر نيست ، ولى به اختصار از آنها سخن مىكنيم . مطالعه دربارهء اين مؤلّفان مشكل است ، زيرا از آثار آنها فقط كتاب مجير الدّين چاپ شده كه آن نيز انتقادى و دقيق نيست . نخستين از اين سه نفر ، احمد بن محمّد مقدسى ( متوفّى به سال 1364 / 765 ه . ) نام دارد . 98 در لقب وى اختلاف است . مدنيكوف جمال الدّين را ترجيح مىدهد . 99 وى فلسطينى الاصل بود و نسبش به تميم دارى ، صحابى جليل 100 و قهرمان يكى از عجيبترين سفرهاى داستانى در نوشته‌هاى جغرافيايى عربى ، مىرسد كه در فصل اوّل اين كتاب دربارهء آن سخن آورديم . مؤلّف ، با تكيه به مطالبى كه دربارهء تميم در خاندان وى مانده بود ، كتابى به عنوان إفحام الممارى باخبار تميم الدّارى نوشته بود 101 و از عنوان معلوم مىشود كه هدف مؤلّف از نوشتن كتاب اثبات واقعيت سفر مذكور بوده است . مقدسى مدّتى دراز در قدس به تدريس اشتغال داشت ولى به قاهره درگذشت . كتاب وى كه به سال 1351 / 752 ه . تأليف آن به سررسيد ، 102 عنوان مثير الغرام الى زيارة القدس و الشام دارد . اين كتاب از راه نسخه‌هاى خطّى شناخته مىشود و هم از قطعاتى كه لسترينج از آن انتشار داده ، 103 كه ترجمه‌هاى روسى مدنيكوف نيز از روى آنها انجام شده است . 104 متأسّفانه مطالعات مفصلى كه كونيگ دربارهء مثير الغرام كرده هنوز به طور كامل انتشار نيافته است . كتاب دو قسمت است : اوّل در فضايل شام و فلسطين ، و دوّم در فضايل